Marzeniem i powinnością młodszych pokoleń jest utrwalenie tego co pozostawiają starsi, poprzednicy, co dokumentuje ich wysiłek i dokonania. Ta myśli, idea przyświecała wielu nauczycielom szkoły.

Działania te należy dziś, z dystansu czasu, dzielić na etapy. Ich realizacja doprowadziła do powstania Sali Historii i Tradycji najstarszej Chełmskiej Szkoły Technicznej.

Pierwszy etap utrwalania historii i dziejów szkoły rozpoczął Romuald Tomczyk, absolwent z roku 1950 i długoletni nauczyciel, organizator II Zjazdu Absolwentów w 1960 r. To On zgromadził poważny zbiór fotografii (darowizn różnych osób) z okresu międzywojennego i I Zjazdu Absolwentów z roku 1929. Stąd w zbiorach są fotografie z okresu przedwojennego Chełma, szkoły, nauczycieli, uczniów, sal lekcyjnych, warsztatów szkolnych, świadectw szkolnych, dekoracji budynku szkoły z okazji imienin marszałka Józefa Piłsudskiego. Romuald Tomczyk skrupulatnie dokumentował wszelkie święta szkolne i uroczystości, biwaki harcerskie, wycieczki i rajdy, kolejne Zjazdy Absolwentów, wręczanie Sztandarów, studniówki, egzaminy maturalne.

Ważną pracę dla historii szkoły wykonał Czesław Ściubak nauczyciel wychowania fizycznego. Napisał po wojnie pierwszą Kronikę Szkoły, dokumentując jej treść fotografiami i wspomnieniami osób związanych w jakiś sposób ze szkołą. Sporą jej część zapisali Jan Pasieczny – absolwent szkoły i długoletni nauczyciel przedmiotów zawodowych, oraz Teresa Chyla – nauczycielka języka niemieckiego i ostatnia dyrektorka wygaszonej szkoły.

Z dużym uznaniem trzeba wspomnieć o Kronice Trzeciej Męskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana Kilińskiego, tworzonej przez drużynowych, w tym Ryszarda Dudzińskiego, absolwenta z 1951 r. Z żalem trzeba powiedzieć, że ten historyczny dokument zaginął. Sądzi się, że za sprawą jednego z „poprawiaczy historii” w latach osiemdziesiątych. W sali Historii jest fotografia wręczenia Sztandaru Szkolnej Drużynie Harcerskiej przed Kościołem na Górce przed wojną (rok 1935?).

Zachowały się Kroniki opracowane przez inne organizacje, a nawet klasy. Bardzo ważnym dokumentem wykorzystywanym przez maturzystów i przekazywanym szkole były Tablice Pamiątkowe (Tableau) z kolejny lat. Pierwotnie były wywieszane na korytarzach szkolnych i na klatce schodowej. W czasie kapitalnego remontu budynku szkoły i przenoszenia szkoły do pomieszczeń byłego internatu część zbioru zaginęła lub została zniszczona, podobnie jak znalezione w czasie remontu internatu wycinki prasowe i inne stare zapiski. Świadczy to niestety o małej trosce ówczesnego kierownictwa szkoły o dokumenty historyczne.

Drugi etap otwiera przeniesienie szkoły do budynku byłego internatu i remont głównego budynku szkoły. W czasie remontu szkoły Rektor PWSZ, absolwent szkoły z roku 1968, prof. dr hab. Józef Zając przekazał skromne pomieszczenie, w którym została otwarta Sala Historii Szkoły. Wystrój Sali i rozmieszczenie eksponatów wykonali nauczyciele: Józef Łuć, Jerzy Lipert oraz Lech Mazurek, ewidencję i oznakowanie: Franciszek Świstowski i Jerzy Lipert. Od 2006 roku opiekę nad sala Historii sprawuje Chełmskie Stowarzyszenie Techniczne im. Ewarysta Stobnickiego.

Trzeci etap oficjalnie rozpoczął się w 2011 r. Podczas klasowego spotkania  rocznika 1963 Technikum trzyletniego, absolwent Stefan Omelanowicz zgłosił postulat o większe pomieszczenie dla Sali Historii Szkoły. Postulat uzyskał aprobatę Rektora PWSZ i mamy Salę Historii w oddzielnym budynku. Przygotowaniem przekazanych pomieszczeń i rozmieszczenia eksponatów oraz wyposażenia kierował, przy współpracy z absolwentami, Jan Siłuch, absolwent z 1966, wiceprezes CHST.

W 1987 r. na Sejmiku Najstarszych Szkół w Polsce jako jedyny przedstawiciel szkół zawodowych, omówiłem długą i szczególną historię naszej szkoły. Na mój adres wpłynęło podziękowanie od prof. dr hab. Stanisława Kaczora dyrektora Instytutu Kształcenia Zawodowego oraz życzenia dokumentowania historii szkoły. W roku 1993 uczestniczyłem w Zjeździe Najstarszych Szkół w Polsce, organizowanym w Rzeszowie. Pokłosiem mojego udziału w Zjeździe był „Wykaz zbiorów”, które powinny być gromadzone w Salach Historii Szkół. Wykaz przekazałem dyrektorowi szkoły Zbigniewowi Mikulskiemu.

Wspominają etapy organizacji Sali Historii, gromadzenia zbiorów i dokumentacji, należy wymienić, poza osobami prywatnymi, znaczne grono absolwentów, których udział w tym dziele jest wprost niewymierny. Oto oni: Ryszard Dudziński, Ryszard Pawłowski, Teofil Nowosad, Stanisław Szymanko, Zenobiusz Badach, Jerzy Bogdan, Stanisław Duma, Tadeusz Gryciuk, Bronisław Malinowski, Stefan Słoniec, Wiktor Ślusarski, Władysław Wiśniewski, Zbigniew Trojniak, Ryszard Kuraż, Edmund Jarosiewicz, Stanisław Rudzki, Józef Majdan, Henryk Marecki, Jerzy Iłenda, Edward Iłenda, Robert Iłenda, Leszek Maziarz, Władysław Kowalski. Zapewne nie wymieniłem wszystkich, którzy za swój obowiązek uznali pozostawienie własnego śladu w ukochanej przez siebie szkole.

Dziś sala Historii Szkoły mieści się w oddzielnym budynku (dawne mieszkanie dyrektorów szkoły) i stanowi ciekawy element pamiątek po dawnej szkole w otoczeniu nowych budynków i grupy samolotów PWST.

Franciszek Świstowski